زمان بومی‌سازی کتابخانه‌های هوشمند فرارسیده است

بیستمین نشست اندیشگاه رضوی با عنوان «از کتابخانه‌های دیجیتالی تا کتابخانه‌های هوشمند: جهانی‌سازی در برابر بومی‌سازی» در بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، تالار شیخ بهایی برگزار شد.

به گزارش آستان نیوز، در این نشست دکتر سید مهدی طاهری، عضو هیئت‌علمی گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی تهران، با این مقدمه که همواره کتابخانه‌ها جزو نهادهای اجتماعی بوده‌اند که سعی داشته‌اند از فناوری‌های روز استفاده کنند و روزآمد باشند، گفت: از اواخر دهه ۱۹۹۰، نسل کتابخانه‌های دیجیتال با توسعه شبکه وب، پدیده جدیدی را در راستای مدیریت داده‌ها و خدمات کتابخانه‌ها معرفی کرد.

مفهوم جامع کتابخانه هوشمند
وی افزود: این پدیده با عناوینی همچون کتابخانه‌های بدون کاغذ، خودکار، دیجیتال، الکترونیک، و مجازی نام‌گذاری شدند و از اوایل قرن بیستم این مفاهیم در دیدگاه‌های متخصصان بلوغ یافت و زمینه را برای پیدایش مفهوم جامع «کتابخانه‌های هوشمند» فراهم ساخت.

طاهری در بیان سیر تحول کتابخانه‌ها تا پیش از دوره کتابخانه‌های هوشمند، به شش دوره متمایز کتابخانه‌های سنتی و فیزیکی، خودکارسازی بخشی از فرایندها و ورود محدود منابع دیجیتالی، افزایش ورود منابع دیجیتال و روند خودکارسازی فرایندها، جاافتادن مفهوم کتابخانه‌های دیجیتال که در آن عمده منابع دیجیتال شده بودند و خودکارسازی بیشتر رخ‌داده بود، ظهور شبکه‌های اطلاعاتی و منابع و خدمات مجازی و پیدایش کتابخانه‌های سایبر اشاره کرد.
وی افزود: در عصر «کتابخانه‌های هوشمند» نیز ما شاهد سه نسل متفاوت بوده‌ایم که طی آن نسل اول که هوشمندسازی را در محیط فیزیکی پیاده‌سازی کرد؛ نسل دوم که فضای دیجیتالی را در کنار فضای فیزیکی هوشمندسازی می‌کرد و نسل سوم که از اساس همه ساختارها و سیستم‌ها را به گونه جدید و متفاوت به کمک هوش مصنوعی، هوشمندسازی می‌کند.
در ادامه بحث دکتر طاهری، مهم‌ترین چالش‌های هوش مصنوعی را در مقایسه باهوش انسانی در دو سطح «بافت» و «احساس» ارزیابی کرد.
وی، کتابخانه‌های هوشمند را نتیجه ترکیب دانش مدیریت و ارائه خدمات کتابخانه‌ها به‌صورت هوشمند و شخصی‌سازی شده دانست و ۶ ویژگی مکان هوشمند، انسان هوشمند، خدمات هوشمند مکان و افراد، ابزارهای هوشمند، تحلیل هوشمند داده‌ها بر اساس تراکنش‌ها و ردپاها و پروفایل‌های کاربران و پردازش عمیق داده‌ها تحت عنوان متا دیتا و سیستم‌های معنایی را از ویژگی‌های کتابخانه‌های هوشمند عنوان کرد.

انعطاف کتابدار کتابخانه هوشمند
دانشیار دانشگاه علامه طباطبایی، دکتر طاهری در بخش دیگری از سخنان خود به معنابخشی سیستم‌های هوشمند و لزوم انعطاف کتابدار کتابخانه هوشمند اشاره کرد.
وی گفت: سیستم‌های هوشمند کنونی، پس از شناخت بافت و اکوسیستم و شناخت کاربران، اقدام به «معنابخشی» می‌کند، یعنی متناسب با نقش اجتماعی هر کاربر و به اقتضای بافت زیست‌بوم او، به کاربران توصیه و مشاوره تخصصی خاص می‌دهد.
لازم به ذکر است، اندیشگاه رضوی به‌منظور فراهم‌کردن فضایی بایسته برای حضور، گفت‌وگو و تضارب آرا اندیشمندان در حوزه‌های مختلف علوم به‌ویژه علوم‌انسانی در کتابخانه حرم مطهر امام رضا (ع) از سال ۱۳۹۸ راه‌اندازی و مشغول خدمت است. تداوم شیوه گفت‌وگو و بحث عالمانه برای دستیابی به حقیقت باتوجه‌به سیره امام رضا (ع)، تحقق عملی کرسی‌های آزاداندیشی، شناسایی روش مند مهم‌ترین پرسش‌ها و فرضیه‌های موجود در آثار مکتوب متفکران حوزه علوم‌انسانی و فراهم‌ساختن شرایط و امکانات لازم برای گفت‌وگوی نقادانه درباره آنها از اهداف مهم راه‌اندازی این اندیشگاه است.